Hoe zeef je zand?

Aangezien zand bestaat uit zeer kleine korrels, die in grootte variëren tussen 63 micrometer en 2 millimeter, is alles wat kleiner is of groter is geen zand! Om te kunnen bepalen of je daadwerkelijk met zand te maken hebt, zul je het zand dus moeten zeven.

Korrelgrootte - Wenthwortschaal
Een internationaal veel gebruikte classificatie is die van de Amerikaan J.A. Udden (1898). Deze schaal werd later (1922) door C.R. Wentworth uitgebreid en verfijnd, en wordt de Udden-Wentworthschaal, of Wentworthschaal genoemd. Naar W.C. Krumbein wordt de korrelgrootte soms uitgedrukt op een logaritmische schaal, volgens de vergelijking:

waarin
de Krumbein phi is;
de diameter van de klast in millimeter

Andersom kan voor elke phi de diameter worden gevonden met:

Wenthworthschaal
De Wentworth-schaal meet zandkorrels en identificeert de volgende categorieën en diameters. De rare milimeter maten in deze schaal komen dus van het omrekenen van krumbein naar milimeter.

Krumbein φ	Diameter	Wentworthklasse	Nederlandse vertaling
< −8	> 256 mm	boulder	keien
−6 tot −8	64–256 mm	cobbles	stenen
−5 tot −6	32–64 mm	very coarse gravel, pebbles	zeer grof grind
−4 tot −5	16–32 mm	coarse gravel, pebbles	grof grind
−3 tot −4	8–16 mm	medium gravel, pebbles	middel grind
−2 tot −3	4–8 mm	fine gravel, pebbles	fijn grind
−1 tot −2	2–4 mm	very fine gravel, granules	erg fijn grind
0 tot −1	1–2 mm	very coarse sand	zeer grof zand
1 tot 0	½–1 mm	coarse sand	grof zand
2 tot 1	¼–½ mm	medium sand	middel zand
3 tot 2	125–250 µm	fine sand	fijn zand
4 tot 3	62.5–125 µm	very fine sand	zeer fijn zand
8 tot 4	3.90625–62.5 µm	silt	silt
> 8	< 3.90625 µm	clay	klei
>10	< 1 µm	colloids	colloïden

Keukenzeef
Ik had gehoord dat je voor het zeven van zand een gewone keukenzeef kunt gebruiken, ik heb de mijne dus opgezocht en de mazen gemeten. Van zowel mijn metalen zeef als mijn kunststof keukenzeef is de maaswijdte 1 mm. Mijn theezeefje heeft dezelfde maaswijdte. Dat is dus ver onder de bovenmaat van zand. Ik weet niet of dat universeel is, maar meet voor de zekerheid de mazen van je eigen keukenzeef om te zien of de jouwe geschikt is. Voor sommige verzamelaars zal 1 mm een prima korrelmaat zijn voor de collectie.

Vergiet
Ik dacht laat ik eens gek doen en de mazen van mijn kleine vergiet meten en tot mijn verbazing zijn deze 2 mm. Dat is dus helemaal goed. Dit is de exacte bovenmaat van zand. Bij mijn grote staande vergiet zijn de gaatjes 4 mm. Dat is dus veel te groot. Meten is weten, dus kijk even bij je eigen vergiet of je deze kunt gebruiken.

Zandzeef
Zelf heb ik een uitgebreide zandzeef gekocht bij de IVN. De zeef bestaat uit zes verschillende zeven, elk verschillend in fijnheid. Beginnend bij de grootste zeef met een doorsnede van 1,940 mm. Gevolgd door 0,930 mm, 0466 mm, 0,236 mm, 0,122 en tot slot de fijnste zeef met een doorsnede van 0,063 mm.

Zo'n uitgebreide zeef is natuurlijk niet noodzakelijk, maar als je net als ik ook foto's van het zand wil maken, dan weet je dat hoe groter het verschil is in maat tussen de korrels, hoe lastiger het is om het zand te fotograferen onder de microscoop. Als je de grootte van de zandkorrel wil weten, is het natuurlijk wel handig om zo'n zeef te hebben.

Het zeven van zand
De zeef werkt als volgt. Je zet alle zeven op elkaar en giet het zand in de bovenste zeef. Als voorbeeld heb ik zand van Bel Air, Sint Maarten, omdat ik dat toevallig net gewassen had. Schud de bovenste zeef even boven de zeef eronder. Haal de zeef weg en gooi het leeg in een bakje of op een schoteltje. In dit geval is maar een klein beetje. Dit is geen zand, maar grind.



De rest van het zand is nu terecht gekomen in de een na bovenste zeef, die van 0.930 mm. Deze zeef ook weer even schudden boven de zeef eronder. De inhoud kan nu geleegd worden op een schoteltje of in een bakje. Dit is zeer grof zand.

Het overgebleven zand is nu terecht gekomen in de twee na bovenste zeef (de derde zeef), die van 0.466 mm. Deze zeef ook weer even schudden boven de zeef eronder. De inhoud kan nu geleegd worden op een schoteltje of in een bakje. Dit is grof zand.

Het overgebleven zand is nu terecht gekomen in de vierde zeef, die van 0.263 mm. Deze zeef ook weer even schudden boven de zeef eronder. De inhoud kan nu geleegd worden op een schoteltje of in een bakje. Dit is middel of medium zand.

Het overgebleven zand is nu terecht gekomen in de vijfde zeef, die van 0.122 mm. Deze zeef ook weer even schudden boven de zeef eronder. De inhoud kan nu geleegd worden op een schoteltje of in een bakje. Dit is fijn zand.

Het overgebleven zand is nu terecht gekomen in de zesde en laatste zeef, die van 0.063 mm. Deze zeef ook weer even schudden boven de zeef eronder. De inhoud kan nu geleegd worden op een schoteltje of in een bakje. Dit is zeer fijn zand.

Wat dan nog overblijft komt terecht in het dekseltje aan de onderkant. In dit geval bleef er niets over. Wat er overblijft is geen zand, maar silt of klei.

Op de onderstaande foto kun je zien kun dat het meeste zand op het schoteltje van de zeef met maaswijdte 0.930 mm ligt. Ik zou dit zand dan classificeren als zeer grof zand.

Klopt er iets niet, of heb je aanvullende informatie die hier goed tussen zou passen. Laat het weten via de comments hieronder, of neem contact met me op via het contactformulier.